Để hệ thống HVAC vận hành ổn định và bền bỉ, việc tuân thủ các tiêu chuẩn thiết kế HVAC là điều bắt buộc. Đây không chỉ là yêu cầu về mặt kỹ thuật, mà còn là nền tảng đảm bảo an toàn, tiết kiệm năng lượng và đáp ứng các quy định pháp lý trong xây dựng. Vậy tiêu chuẩn thiết kế HVAC là gì, vì sao cần phải tuân thủ nghiêm ngặt? Cùng Van Hơi Nóng tìm hiểu chi tiết các bộ tiêu chuẩn thiết kế HVAC thông dụng trong bài viết dưới đây.
Tiêu chuẩn thiết kế HVAC là gì?
Tiêu chuẩn thiết kế HVAC là tập hợp các quy định, quy chuẩn kỹ thuật do các cơ quan chuyên ngành ban hành. Bộ tiêu chuẩn này sẽ hướng dẫn chi tiết từ khâu thiết kế, lắp đặt cho đến vận hành đảm bảo hệ thống HVAC đạt yêu cầu về nhiệt độ, độ sạch, độ ẩm cũng như hiệu suất.
Tại Việt Nam, các tiêu chuẩn thiết kế HVAC chủ yếu dựa trên hệ thống TCVN và QCVN do Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Xây dựng ban hành, đồng thời tham khảo thêm một số tiêu chuẩn quốc tế như ASHRAE, ISO, BS, SMACNA để áp dụng cho các công trình có yêu cầu kỹ thuật cao.
Tại sao cần tuân thủ tiêu chuẩn thiết kế HVAC?
Việc tuân thủ tiêu chuẩn thiết kế HVAC là yếu tố bắt buộc trong các công trình dân dụng và công nghiệp hiện nay. Các tiêu chuẩn HVAC không chỉ đảm bảo hệ thống điều hòa không khí và thông gió vận hành hiệu quả, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng không khí trong nhà, mức tiêu thụ năng lượng, độ an toàn và tuổi thọ công trình.
Nói chung, việc tuân thủ tiêu chuẩn HVAC mang lại nhiều lợi ích như:
- Giúp hệ thống điều hòa không khí và thông gió hoạt động hiệu quả, ổn định và an toàn trong suốt quá trình sử dụng.
- Tối ưu hiệu suất vận hành, tiết kiệm năng lượng và chi phí.
- Đảm bảo chất lượng không khí trong nhà, bảo vệ sức khỏe người sử dụng.
- Là cơ sở để đáp ứng yêu cầu pháp lý, thuận lợi cho công tác thẩm tra, nghiệm thu và nâng cao giá trị, độ bền vững của công trình.
- Nâng cao giá trị và tính bền vững của công trình, tăng giá trị khai thác và sử dụng.
Tổng hợp các tiêu chuẩn thiết kế HVAC quan trọng
Các tiêu chuẩn thiết kế HVAC là cơ sở giúp hệ thống điều hòa không khí và thông gió vận hành hiệu quả, an toàn và tiết kiệm năng lượng. Việc áp dụng đúng các tiêu chuẩn HVAC quan trọng như ASHRAE, TCVN, ISO… giúp đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, pháp lý và nâng cao chất lượng công trình. Tìm hiểu chi tiết từng tiêu chuẩn thiết kế dưới đây.
TCVN (tiêu chuẩn Việt Nam) về van công nghiệp trong HVAC
Theo TCVN, các loại van trong hệ thống HVAC phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật về khả năng chịu áp, chịu nhiệt, lựa chọn vật liệu chế tạo phù hợp và kiểu kết nối tương thích với hệ thống. Ngoài ra, van còn phải được thử kín, thử bền theo quy định trước khi đưa vào sử dụng nhằm đảm bảo an toàn và độ tin cậy trong quá trình vận hành.
Dưới đây là các tiêu chuẩn về van trong HVAC:
TCVN 10827:2015 (ISO 5209:1977) – Tiêu chuẩn nhận diện van công nghiệp
Quy định việc ghi nhãn và nhận diện van công nghiệp, bao gồm thông tin về nhà sản xuất, kích thước, cấp áp suất, vật liệu, chiều dòng chảy và ký hiệu kỹ thuật, giúp nhận biết đúng chủng loại và đặc tính làm việc của van.
TCVN 10829:2015 (ISO 5210:1991) – Tiêu chuẩn về bộ truyền động
Đây là bộ tiêu chuẩn liên quan đến các yêu cầu kỹ thuật của cá bộ phận truyền động như tay quay, hộp số, truyền động cơ khí. Trong đó quy định lực mô-men xoắn, hành trình quay, độ bền cơ học và khả năng vận hành ổn định trong điều kiện làm việc liên tục.
TCVN 10830:2015 (ISO 10631:2013) – Tiêu chuẩn về van bướm kim loại
Trong đó, quy định rõ các yêu cầu kỹ thuật cơ bản về kích thước, vật liệu, kết cấu, độ kín và khả năng chịu áp suất. Ngoài ra, tiêu chuẩn còn đưa ra các phương pháp thử nghiệm để đánh giá độ bền và hiệu suất làm việc của van bướm trong điều kiện thực tế. Nhờ đó, van bướm đạt chuẩn TCVN có thể sử dụng an toàn trong các hệ thống HVAC, cấp thoát nước và công nghiệp nhẹ.
TCVN 10831:2015 (ISO 12149:1999) – Tiêu chuẩn về van cầu thép
Tiêu chuẩn này quy định về van cầu thép có nắp bắt bulông. Quy định chỉ rõ các yêu cầu về kết cấu thân van, nắp van, đĩa van, trục van và hệ thống làm kín.
TCVN 9441:2013 (ISO 5208:2008) – Hướng dẫn thử áp lực
Đây là bộ tiêu chuẩn này hướng dẫn chi tiết phương pháp thử kín và thử áp lực cho van kim loại, nhằm đảm bảo chất lượng van được kiểm soát chặt chẽ trước khi lắp đặt trong hệ thống HVAC.
TCVN 9443:2013 (ISO 6020:1992) – Tiêu chuẩn về van cửa
Đây là bộ tiêu chuẩn dành riêng cho van cửa có nắp bắt bulông, quy định các yêu cầu về kích thước, vật liệu, kết cấu và độ kín. Ngoài ra, tiêu chuẩn cũng đưa ra các thử nghiệm về độ bền và khả năng chịu áp suất của van.
TCVN 9444:2013 (ISO 7121:2006) – Tiêu chuẩn về van bi thép
Đây là tiêu chuẩn đối với van bi thép dùng trong công nghiệp, quy định các yêu cầu kỹ thuật về thân van, bi van, gioăng làm kín, kết nối và khả năng chịu áp suất – nhiệt độ.
TCVN 7915-1:2009 (ISO 4126-1:2004) – Tiêu chuẩn về van an toàn
Tiêu chuẩn này quy định về thiết bị an toàn, tập trung vào các yêu cầu như kết cấu, vật liệu, áp suất xả, lưu lượng xả và độ ổn định khi làm việc. Việc tuân thủ tiêu chuẩn này giúp van an toàn hoạt động chính xác, kịp thời xả áp khi hệ thống HVAC hoặc nồi hơi vượt quá áp suất cho phép.
TCVN 7915-4:2009 (ISO 4126-4:2004) – Tiêu chuẩn về van an toàn có điều khiển
Phần 4 của bộ tiêu chuẩn về thiết bị an toàn chống quá áp, tập trung vào van an toàn có điều khiển. Tiêu chuẩn đưa ra các yêu cầu về cơ cấu điều khiển, độ chính xác của áp suất mở van và các phương pháp thử nghiệm.
TCVN 7915-5:2009 (ISO 4126-5:2004) – Tiêu chuẩn về van xả áp có điều khiển
Đây là phần 5 của bộ tiêu chuẩn về thiết bị an toàn chống quá áp, tập trung vào van xả áp có điều khiển. Tiêu chuẩn quy định cách thiết kế, lắp đặt và vận hành hệ thống xả nhằm đảm bảo khả năng giải phóng áp suất dư một cách an toàn và hiệu quả.
TCVN 4945:2008 (ISO 5208:1993) – Hướng dẫn thử thủy lực cho van công nghiệp
Đây là tiêu chuẩn về thử thủy lực cho van công nghiệp, quy định áp suất thử, thời gian giữ áp và phương pháp đánh giá độ kín của thân van và bộ phận làm kín.
Tiêu chuẩn TCVN về hệ thống cách nhiệt, chống nóng trong HVAC
Trong HVAC, cách nhiệt và chống nóng là yếu tố then chốt giúp giảm tổn thất nhiệt, hạn chế đọng sương, ngưng tụ hơi nước,… Việc tuân thủ các tiêu chuẩn về cách nhiệt không chỉ đảm bảo hiệu suất vận hành, mà còn giúp công trình đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và an toàn trong quá trình sử dụng.
Dưới đây là các TCVN tiêu biểu về hệ thống cách nhiệt, chống nóng cùng phạm vi áp dụng cụ thể:
- TCVN 9312:2012 (ISO 9251:1987) – Tiêu chuẩn quốc gia về cách nhiệt, quy định điều kiện truyền nhiệt và các đặc tính của vật liệu, đồng thời thống nhất hệ thuật ngữ chuyên ngành.
- TCVN 9313:2012 (ISO 7345:1987) – Tiêu chuẩn quốc gia về cách nhiệt, đưa ra các đại lượng vật lý cơ bản và định nghĩa liên quan đến truyền nhiệt.
- TCVN 9258:2012 – Tiêu chuẩn quốc gia về chống nóng cho nhà ở, hướng dẫn các nguyên tắc và yêu cầu trong thiết kế công trình nhằm hạn chế bức xạ nhiệt và tích nhiệt.
TCVN về hệ thống điều hòa không khí gió trong HVAC
Điều hòa không khí và thông gió được coi là hạng mục cốt lõi trong hệ thống HVAC nên được quy định rất kỹ trong bộ tiêu chuẩn TCVN. Theo đó, khi thiết kế các kỹ sư cần phải quan tâm các tiêu chuẩn thiết kế HVAC về điều hòa không khí sau:
- TCVN 5687:2024 – Tiêu chuẩn quốc gia về thông gió và điều hòa không khí, quy định các yêu cầu thiết kế chung như lưu lượng gió, nhiệt độ, độ ẩm, mức ồn cho phép và điều kiện tiện nghi trong từng loại không gian sử dụng. Đây là tiêu chuẩn nền tảng được áp dụng phổ biến trong hầu hết các dự án HVAC tại Việt Nam.
- TCVN 13580:2023 – Tiêu chuẩn quốc gia về thông gió và điều hòa không khí, tập trung vào yêu cầu chế tạo đường ống gió. Nội dung bao gồm vật liệu chế tạo, độ dày, phương pháp gia công, mối nối, độ kín và độ bền cơ học của ống gió trong hệ thống HVAC.
- TCVN 13521:2022 – Tiêu chuẩn quốc gia về nhà ở và nhà công cộng, quy định các thông số chất lượng không khí trong nhà như nồng độ CO₂, bụi, độ ẩm, nhiệt độ nhằm đảm bảo môi trường sống an toàn.
TCVN về thiết bị điều hòa không khí, thiết bị thông gió trong HVAC
Ngoài nhóm tiêu chuẩn chung áp dụng cho hệ thống điều hòa, thông gió, TCVN còn có tiêu chuẩn riêng cho từng nhóm thiết bị như điều hòa, bơm nhiệt, thiết bị thống gió, quạt công nghiệp. Nhóm các tiêu chuẩn này gồm:
Nhóm tiêu chuẩn cho máy điều hòa, bơm nhiệt
- TCVN 13139:2020: Hướng dẫn cách thử công suất, hiệu suất của máy điều hòa và bơm nhiệt loại không ống gió.
- TCVN 6576:2020 : Hướng dẫn cách đo và kiểm tra hiệu suất thực tế của máy điều hòa, bơm nhiệt treo tường.
- TCVN 6577:2020: Quy định cách đo hiệu suất của máy điều hòa, bơm nhiệt có ống gió.
- TCVN 9981:2020: Tiêu chuẩn thử hiệu suất cho hệ thống điều hòa đa cụm (VRV/VRF).
- TCVN 7820:2015: Quy định mức tiêu thụ điện của máy điều hòa không ống gió.
Nhóm tiêu chuẩn cho quạt công nghiệp
- TCVN 9439:2013: Hướng dẫn cách đo lưu lượng gió, áp suất, công suất của quạt.
- TCVN 9440:2013: Hướng dẫn cách thử quạt trong điều kiện môi trường khác nhau.
- TCVN 9074:2011: Cách thử các loại quạt phụ trợ.
- TCVN 9076:2011: Cách đo độ rung của quạt.
QCVN 06:2020/BXD – Quy chuẩn về an toàn phòng cháy cho tòa nhà và công trình
QCVN 06:2020/BXD là quy chuẩn bắt buộc trong tiêu chuẩn thiết kế HVAC tại Việt Nam, quy định các yêu cầu về an toàn phòng cháy cho nhà và công trình. Đối với hệ thống HVAC, quy chuẩn này đề cập đến thông gió sự cố, hút khói, tăng áp cầu thang, vật liệu ống gió và van chặn lửa nhằm ngăn cháy lan. Đây là căn cứ quan trọng để thiết kế hệ thống HVAC đảm bảo an toàn khi xảy ra hỏa hoạn.
Quy chuẩn QCVN 09:2013/BXD – Sử dụng năng lượng hiệu quả
Quy chuẩn này quy định các yêu cầu về sử dụng năng lượng trong nhà và công trình theo hướng tiết kiệm và hiệu quả. Nội dung bao gồm giới hạn công suất, mức tiêu thụ năng lượng của thiết bị, động cơ và hệ thống điều hòa không khí. Đây là cơ sở để lựa chọn thiết bị HVAC phù hợp và tối ưu hóa chi phí vận hành.
BS EN 12101-6:2005 – Tiêu chuẩn tăng áp hút khói
BS EN 12101-6:20025 là tiêu chuẩn thiết kế HVAC của Anh, quy định rõ việc thiết kế hệ thống tăng áp và hút khói trong công trình. Trong đó quy định rõ công thức tính toán lưu lượng khói cần xả, kích thước van xả áp cũng như lực mở cửa thang máy khi có cháy.
ASHRAE 62.1-2010 – Tiêu chuẩn cấp gió tươi trong HVAC
ASHRAE 62.1 là tiêu chuẩn của Mỹ về thông gió và cấp khí tươi. Trong đó quy định rõ lượng không khí tươi cần cấp cho mỗi người, cho từng loại phòng và số lần trao đổi không khí. Đây là một trong những tiêu chuẩn thiết kế HVAC được tham khảo nhiều nhất khi tính toán hệ thống thông gió, đảm bảo chất lượng không khí trong nhà.
Tiêu chuẩn chế tạo ống gió SMACNA
SMACNA là bộ tiêu chuẩn về chế tạo và lắp đặt ống gió, thường được áp dụng trong giai đoạn thi công hệ thống HVAC. Tiêu chuẩn này quy định cách kết nối ống gió, kích thước các phụ kiện, độ dày tôn theo áp suất làm việc, cũng như yêu cầu về độ kín và độ bền của hệ thống ống gió.
Trên đây là các tiêu chuẩn thiết kế HVAC đang được áp dụng phổ biến hiện nay. Việc tuân thủ đầy đủ các quy định này không chỉ giúp hệ thống HVAC vận hành ổn định, tối ưu hiệu suất, tiết kiệm năng lượng, mà còn đảm bảo an toàn cho người vận hành. Đây được coi là yêu cầu bắt buộc trong thiết kế, thi công và nghiệm thu hệ thống HVAC, đặc biệt đối với các công trình quy mô lớn.
Ngày cập nhật: 15:11 - 29/01/2026
